🔍
Antigo Testamento • Pentateuco / Torá

Gênesis 26

Autor Tradicional: Moisés • Data Aprox.: c. 1440 a.C.

1
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Sobreveio à terra uma fome, além da primeira, que ocorreu nos dias de Abraão. Por isso foi Isaque a Abimeleque, rei dos filisteus, em Gerar.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיְהִ֤י רָעָב֙ בָּאָ֔רֶץ מִלְּבַד֙ הָרָעָ֣ב הָרִאשׁ֔וֹן אֲשֶׁ֥ר הָיָ֖ה בִּימֵ֣י אַבְרָהָ֑ם וַיֵּ֧לֶךְ יִצְחָ֛ק אֶל־אֲבִימֶ֥לֶךְ מֶֽלֶךְ־פְּלִשְׁתִּ֖ים גְּרָֽרָה׃

2
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

E apareceu-lhe o Senhor e disse: Não desças ao Egito; habita na terra que eu te disser;

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיֵּרָ֤א אֵלָיו֙ יְהוָ֔ה וַיֹּ֖אמֶר אַל־תֵּרֵ֣ד מִצְרָ֑יְמָה שְׁכֹ֣ן בָּאָ֔רֶץ אֲשֶׁ֖ר אֹמַ֥ר אֵלֶֽיךָ׃

3
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

peregrina nesta terra, e serei contigo e te abençoarei; porque a ti, e aos que descenderem de ti, darei todas estas terras, e confirmarei o juramento que fiz a Abraão teu pai;

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

גּ֚וּר בָּאָ֣רֶץ הַזֹּ֔את וְאֶֽהְיֶ֥ה עִמְּךָ֖ וַאֲבָרְכֶ֑ךָּ כִּֽי־לְךָ֣ וּֽלְזַרְעֲךָ֗ אֶתֵּן֙ אֶת־כָּל־הָֽאֲרָצֹ֣ת הָאֵ֔ל וַהֲקִֽמֹתִי֙ אֶת־הַשְּׁבֻעָ֔ה אֲשֶׁ֥ר נִשְׁבַּ֖עְתִּי לְאַבְרָהָ֥ם אָבִֽיךָ׃

4
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

e multiplicarei a tua descendência como as estrelas do céu, e lhe darei todas estas terras; e por meio dela serão benditas todas as nações da terra;

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וְהִרְבֵּיתִ֤י אֶֽת־זַרְעֲךָ֙ כְּכוֹכְבֵ֣י הַשָּׁמַ֔יִם וְנָתַתִּ֣י לְזַרְעֲךָ֔ אֵ֥ת כָּל־הָאֲרָצֹ֖ת הָאֵ֑ל וְהִתְבָּרֲכ֣וּ בְזַרְעֲךָ֔ כֹּ֖ל גּוֹיֵ֥י הָאָֽרֶץ׃

5
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

porquanto Abraão obedeceu à minha voz, e guardou o meu mandado, os meus preceitos, os meus estatutos e as minhas leis.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

עֵ֕קֶב אֲשֶׁר־שָׁמַ֥ע אַבְרָהָ֖ם בְּקֹלִ֑י וַיִּשְׁמֹר֙ מִשְׁמַרְתִּ֔י מִצְוֺתַ֖י חֻקּוֹתַ֥י וְתוֹרֹתָֽי׃

6
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Assim habitou Isaque em Gerar.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיֵּ֥שֶׁב יִצְחָ֖ק בִּגְרָֽר׃

7
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Então os homens do lugar perguntaram-lhe acerca de sua mulher, e ele respondeu: É minha irmã; porque temia dizer: É minha mulher; para que porventura, dizia ele, não me matassem os homens daquele lugar por amor de Rebeca; porque era ela formosa à vista.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַֽיִּשְׁאֲל֞וּ אַנְשֵׁ֤י הַמָּקוֹם֙ לְאִשְׁתּ֔וֹ וַיֹּ֖אמֶר אֲחֹ֣תִי הִ֑וא כִּ֤י יָרֵא֙ לֵאמֹ֣ר אִשְׁתִּ֔י פֶּן־יַֽהַרְגֻ֜נִי אַנְשֵׁ֤י הַמָּקוֹם֙ עַל־רִבְקָ֔ה כִּֽי־טוֹבַ֥ת מַרְאֶ֖ה הִֽיא׃

8
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Ora, depois que ele se demorara ali muito tempo, Abimeleque, rei dos filisteus, olhou por uma janela, e viu, e eis que Isaque estava brincando com Rebeca, sua mulher.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיְהִ֗י כִּ֣י אָֽרְכוּ־ל֥וֹ שָׁם֙ הַיָּמִ֔ים וַיַּשְׁקֵ֗ף אֲבִימֶ֙לֶךְ֙ מֶ֣לֶךְ פְּלִשְׁתִּ֔ים בְּעַ֖ד הֽ͏ַחַלּ֑וֹן וַיַּ֗רְא וְהִנֵּ֤ה יִצְחָק֙ מְצַחֵ֔ק אֵ֖ת רִבְקָ֥ה אִשְׁתּֽוֹ׃

9
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Então chamou Abimeleque a Isaque, e disse: Eis que na verdade é tua mulher; como pois disseste: E minha irmã? Respondeu-lhe Isaque: Porque eu dizia: Para que eu porventura não morra por sua causa.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיִּקְרָ֨א אֲבִימֶ֜לֶךְ לְיִצְחָ֗ק וַיֹּ֙אמֶר֙ אַ֣ךְ הִנֵּ֤ה אִשְׁתְּךָ֙ הִ֔וא וְאֵ֥יךְ אָמַ֖רְתָּ אֲחֹ֣תִי הִ֑וא וַיֹּ֤אמֶר אֵלָיו֙ יִצְחָ֔ק כִּ֣י אָמַ֔רְתִּי פֶּן־אָמ֖וּת עָלֶֽיהָ׃

10
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Replicou Abimeleque: Que é isso que nos fizeste? Facilmente se teria deitado alguém deste povo com tua mulher, e tu terias trazido culpa sobre nós.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיֹּ֣אמֶר אֲבִימֶ֔לֶךְ מַה־זֹּ֖את עָשִׂ֣יתָ לָּ֑נוּ כִּ֠מְעַט שָׁכַ֞ב אַחַ֤ד הָעָם֙ אֶת־אִשְׁתֶּ֔ךָ וְהֵבֵאתָ֥ עָלֵ֖ינוּ אָשָֽׁם׃

11
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

E Abimeleque ordenou a todo o povo, dizendo: Qualquer que tocar neste homem ou em sua mulher, certamente morrerá.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיְצַ֣ו אֲבִימֶ֔לֶךְ אֶת־כָּל־הָעָ֖ם לֵאמֹ֑ר הַנֹּגֵ֜עַ בָּאִ֥ישׁ הַזֶּ֛ה וּבְאִשְׁתּ֖וֹ מ֥וֹת יוּמָֽת׃

12
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Isaque semeou naquela terra, e no mesmo ano colheu o cêntuplo; e o Senhor o abençoou.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיִּזְרַ֤ע יִצְחָק֙ בָּאָ֣רֶץ הַהִ֔וא וַיִּמְצָ֛א בַּשָּׁנָ֥ה הַהִ֖וא מֵאָ֣ה שְׁעָרִ֑ים וֽ͏ַיְבָרֲכֵ֖הוּ יְהוָֽה׃

13
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

E engrandeceu-se o homem; e foi-se enriquecendo até que se tornou mui poderoso;

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיִּגְדַּ֖ל הָאִ֑ישׁ וַיֵּ֤לֶךְ הָלוֹךְ֙ וְגָדֵ֔ל עַ֥ד כִּֽי־גָדַ֖ל מְאֹֽד׃

14
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

e tinha possessões de rebanhos e de gado, e muita gente de serviço; de modo que os filisteus o invejavam.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וֽ͏ַיְהִי־ל֤וֹ מִקְנֵה־צֹאן֙ וּמִקְנֵ֣ה בָקָ֔ר וַעֲבֻדָּ֖ה רַבָּ֑ה וַיְקַנְא֥וּ אֹת֖וֹ פְּלִשְׁתִּֽים׃

15
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Ora, todos os poços, que os servos de seu pai tinham cavado nos dias de seu pai Abraão, os filisteus entulharam e encheram de terra.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וְכָל־הַבְּאֵרֹ֗ת אֲשֶׁ֤ר חָֽפְרוּ֙ עַבְדֵ֣י אָבִ֔יו בִּימֵ֖י אַבְרָהָ֣ם אָבִ֑יו סִתְּמ֣וּם פְּלִשְׁתִּ֔ים וַיְמַלְא֖וּם עָפָֽר׃

16
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

E Abimeleque disse a Isaque: Aparta-te de nós; porque muito mais poderoso te tens feito do que nós.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיֹּ֥אמֶר אֲבִימֶ֖לֶךְ אֶל־יִצְחָ֑ק לֵ֚ךְ מֽ͏ֵעִמָּ֔נוּ כִּֽי־עָצַֽמְתָּ־מִמֶּ֖נּוּ מְאֹֽד׃

17
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Então Isaque partiu dali e, acampando no vale de Gerar, lá habitou.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיֵּ֥לֶךְ מִשָּׁ֖ם יִצְחָ֑ק וַיִּ֥חַן בְּנַֽחַל־גְּרָ֖ר וַיֵּ֥שֶׁב שָֽׁם׃

18
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

E Isaque tornou a cavar os poços que se haviam cavado nos dias de Abraão seu pai, pois os filisteus os haviam entulhado depois da morte de Abraão; e deu-lhes os nomes que seu pai lhes dera.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיָּ֨שָׁב יִצְחָ֜ק וַיַּחְפֹּ֣ר ׀ אֶת־בְּאֵרֹ֣ת הַמַּ֗יִם אֲשֶׁ֤ר חָֽפְרוּ֙ בִּימֵי֙ אַבְרָהָ֣ם אָבִ֔יו וַיְסַתְּמ֣וּם פְּלִשְׁתִּ֔ים אַחֲרֵ֖י מ֣וֹת אַבְרָהָ֑ם וַיִּקְרָ֤א לָהֶן֙ שֵׁמ֔וֹת כַּשֵּׁמֹ֕ת אֲשֶׁר־קָרָ֥א לָהֶ֖ן אָבִֽיו׃

19
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Cavaram, pois, os servos de Isaque naquele vale, e acharam ali um poço de águas vivas.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיַּחְפְּר֥וּ עַבְדֵֽי־יִצְחָ֖ק בַּנָּ֑חַל וַיִּ֨מְצְאוּ־שָׁ֔ם בְּאֵ֖ר מַ֥יִם חַיִּֽים׃

20
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

E os pastores de Gerar contenderam com os pastores de Isaque, dizendo: Esta água é nossa. E ele chamou ao poço Eseque, porque contenderam com ele.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיָּרִ֜יבוּ רֹעֵ֣י גְרָ֗ר עִם־רֹעֵ֥י יִצְחָ֛ק לֵאמֹ֖ר לָ֣נוּ הַמָּ֑יִם וַיִּקְרָ֤א שֵֽׁם־הַבְּאֵר֙ עֵ֔שֶׂק כִּ֥י הִֽתְעַשְּׂק֖וּ עִמּֽוֹ׃

21
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Então cavaram outro poço, pelo qual também contenderam; por isso chamou-lhe Sitna.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַֽיַּחְפְּרוּ֙ בְּאֵ֣ר אַחֶ֔רֶת וַיָּרִ֖יבוּ גַּם־עָלֶ֑יהָ וַיִּקְרָ֥א שְׁמָ֖הּ שִׂטְנָֽה׃

22
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

E partiu dali, e cavou ainda outro poço; por este não contenderam; pelo que chamou-lhe Reobote, dizendo: Pois agora o Senhor nos deu largueza, e havemos de crescer na terra.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיַּעְתֵּ֣ק מִשָּׁ֗ם וַיַּחְפֹּר֙ בְּאֵ֣ר אַחֶ֔רֶת וְלֹ֥א רָב֖וּ עָלֶ֑יהָ וַיִּקְרָ֤א שְׁמָהּ֙ רְחֹב֔וֹת וַיֹּ֗אמֶר כִּֽי־עַתָּ֞ה הִרְחִ֧יב יְהוָ֛ה לָ֖נוּ וּפָרִ֥ינוּ בָאָֽרֶץ׃

23
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Depois subiu dali a Beer-Seba.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיַּ֥עַל מִשָּׁ֖ם בְּאֵ֥ר שָֽׁבַע׃

24
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

E apareceu-lhe o Senhor na mesma noite e disse: Eu sou o Deus de Abraão, teu pai; não temas, porque eu sou contigo, e te abençoarei e multiplicarei a tua descendência por amor do meu servo Abraão.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיֵּרָ֨א אֵלָ֤יו יְהוָה֙ בַּלַּ֣יְלָה הַה֔וּא וַיֹּ֕אמֶר אָנֹכִ֕י אֱלֹהֵ֖י אַבְרָהָ֣ם אָבִ֑יךָ אַל־תִּירָא֙ כִּֽי־אִתְּךָ֣ אָנֹ֔כִי וּבֵֽרַכְתִּ֙יךָ֙ וְהִרְבֵּיתִ֣י אֶֽת־זַרְעֲךָ֔ בַּעֲב֖וּר אַבְרָהָ֥ם עַבְדִּֽי׃

25
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Isaque, pois, edificou ali um altar e invocou o nome do Senhor; então armou ali a sua tenda, e os seus servos cavaram um poço.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיִּ֧בֶן שָׁ֣ם מִזְבֵּ֗חַ וַיִּקְרָא֙ בְּשֵׁ֣ם יְהוָ֔ה וַיֶּט־שָׁ֖ם אָהֳל֑וֹ וַיִּכְרוּ־שָׁ֥ם עַבְדֵי־יִצְחָ֖ק בְּאֵֽר׃

26
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Então Abimeleque veio a ele de Gerar, com Aüzate, seu amigo, e Ficol, o chefe do seu exército.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַאֲבִימֶ֕לֶךְ הָלַ֥ךְ אֵלָ֖יו מִגְּרָ֑ר וַאֲחֻזַּת֙ מֵֽרֵעֵ֔הוּ וּפִיכֹ֖ל שַׂר־צְבָאֽוֹ׃

27
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

E perguntou-lhes Isaque: Por que viestes ter comigo, visto que me odiais, e me repelistes de vós?

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיֹּ֤אמֶר אֲלֵהֶם֙ יִצְחָ֔ק מַדּ֖וּעַ בָּאתֶ֣ם אֵלָ֑י וְאַתֶּם֙ שְׂנֵאתֶ֣ם אֹתִ֔י וַתְּשַׁלְּח֖וּנִי מֵאִתְּכֶֽם׃

28
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Responderam eles: Temos visto claramente que o Senhor é contigo, pelo que dissemos: Haja agora juramento entre nós, entre nós e ti; e façamos um pacto contigo,

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיֹּאמְר֗וּ רָא֣וֹ רָאִינוּ֮ כִּֽי־הָיָ֣ה יְהוָ֣ה ׀ עִמָּךְ֒ וַנֹּ֗אמֶר תְּהִ֨י נָ֥א אָלָ֛ה בֵּינוֹתֵ֖ינוּ בֵּינֵ֣ינוּ וּבֵינֶ֑ךָ וְנִכְרְתָ֥ה בְרִ֖ית עִמָּֽךְ׃

29
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

que não nos farás mal, assim como nós não te havemos tocado, e te fizemos somente o bem, e te deixamos ir em paz. Agora tu és o bendito do Senhor.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

אִם־תַּעֲשֵׂ֨ה עִמָּ֜נוּ רָעָ֗ה כַּאֲשֶׁר֙ לֹ֣א נְגַֽעֲנ֔וּךָ וְכַאֲשֶׁ֨ר עָשִׂ֤ינוּ עִמְּךָ֙ רַק־ט֔וֹב וַנְּשַׁלֵּֽחֲךָ֖ בְּשָׁל֑וֹם אַתָּ֥ה עַתָּ֖ה בְּר֥וּךְ יְהוָֽה׃

30
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Então Isaque lhes deu um banquete, e comeram e beberam.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיַּ֤עַשׂ לָהֶם֙ מִשְׁתֶּ֔ה וַיֹּאכְל֖וּ וַיִּשְׁתּֽוּ׃

31
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

E levantaram-se de manhã cedo e juraram de parte a parte; depois Isaque os despediu, e eles se despediram dele em paz.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיַּשְׁכִּ֣ימוּ בַבֹּ֔קֶר וַיִּשָּׁבְע֖וּ אִ֣ישׁ לְאָחִ֑יו וַיְשַׁלְּחֵ֣ם יִצְחָ֔ק וַיֵּלְכ֥וּ מֵאִתּ֖וֹ בְּשָׁלֽוֹם׃

32
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Nesse mesmo dia vieram os servos de Isaque e deram-lhe notícias acerca do poço que haviam cavado, dizendo-lhe: Temos achado água.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיְהִ֣י ׀ בַּיּ֣וֹם הַה֗וּא וַיָּבֹ֙אוּ֙ עַבְדֵ֣י יִצְחָ֔ק וַיַּגִּ֣דוּ ל֔וֹ עַל־אֹד֥וֹת הַבְּאֵ֖ר אֲשֶׁ֣ר חָפָ֑רוּ וַיֹּ֥אמְרוּ ל֖וֹ מָצָ֥אנוּ מָֽיִם׃

33
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

E ele chamou o poço Seba; por isso é o nome da cidade Beer-Seba até o dia de hoje.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיִּקְרָ֥א אֹתָ֖הּ שִׁבְעָ֑ה עַל־כֵּ֤ן שֵׁם־הָעִיר֙ בְּאֵ֣ר שֶׁ֔בַע עַ֖ד הַיּ֥וֹם הַזֶּֽה׃

34
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

Ora, quando Esaú tinha quarenta anos, tomou por mulher a Judite, filha de Beeri, o heteu e a Basemate, filha de Elom, o heteu.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַיְהִ֤י עֵשָׂו֙ בֶּן־אַרְבָּעִ֣ים שָׁנָ֔ה וַיִּקַּ֤ח אִשָּׁה֙ אֶת־יְהוּדִ֔ית בַּת־בְּאֵרִ֖י הַֽחִתִּ֑י וְאֶת־בָּ֣שְׂמַ֔ת בַּת־אֵילֹ֖ן הֽ͏ַחִתִּֽי׃

35
AA • João Ferreira de Almeida (Revista e Corrigida 1898/1911)

E estas foram para Isaque e Rebeca uma amargura de espírito.

🇮🇱 HEBRAICO • Westminster Leningrad Codex Texto Massorético Tiberiense

וַתִּהְיֶ֖יןָ מֹ֣רַת ר֑וּחַ לְיִצְחָ֖ק וּלְרִבְקָֽה׃

Estudo Bíblico Aprofundado

Consultando textos originais e manuscritos...

Comparação Multiversões (Domínio Público)

Conexões Canônicas & Referências Cruzadas